goetica

(bkz: anamorfik objektif)

iki ya da daha fazla görüntünün birbiri üzerine bindirilerek, başka bir deyişle farklı filmlerdeki farkı görüntülerin aynı kağıt üzerinde birleştirilerek kullanılması.

atmosferde oluşan sis ve pus gibi meteorolojik olayların fotoğrafta yarattığı uzaklık yada derinlik duygusu. sis ve pus havada zaten varolan ve tüm filmlerin aşırı derecede duyarlı oldukları morötesi ışınları olağanüstü derecede artırır. bu ise duyarkat üzerinde genel bir yoğunluk yaratır. sonuçta çekime konu olan cisimler uzakta, silik, ayrıntıdan yoksun ve belli belirsiz görülürler. işte buna da atmosferik perspektif denilmektedir.

geniş bir görüş açısındaki görüntüyü sıkıştırarak belirli bir çerçeveye sığdıran objektif türü; sinamaskop filmler de bu objektiflerle çekilmektedirler. daha sonra göstericiye takılan bir parça ile görüntünün yayılması sağlamakta vetüm perdeye kaplamaktadır.

bazı fotoğraf makinelerinde alan derinliğinin kullanıcı tarafından görülmesini sağlayan, diyafram açıklığının sağladığı görüntüyü donduran bir düğme veya kol bulunmaktadır. tüm netleme, lens açıkken veya en büyük diyafram açıklığı ayarında yapılır. günümüzde otomatik slr makinelerin çoğunda alan derinliği ön gösterimi bulunmazken, eskimanuel makinelerde daha yaygın kullanılmaktadır.

fotoğraf makinesinde fotoğraf çekimi sırasında kompozisyonun sınırlarını ve bazı ayarları görmek için kullanılan küçük optik pencere,vizör.

(bkz: asa)

american standards association tarafından önerilen film hızı ölçüsü. bu değerler iso değerlerinin eşitidir fakat günümüzde artık kullanılmamaktadır.

bir lens sisteminde diaframın yarattığı açıklık. bu açıklığın değeri için genellikle "f" simgesi kullanılır.

briçte kayıp kağıt.

marş temposunda, marş gibi.

(bkz: dadaci tiyatro)
(bkz: dramaturg)
(bkz: getto tiyatrosu)
(bkz: gerilla tiyatrosu)
(bkz: futurist tiyatro)
(bkz: imge tiyatrosu)
(bkz: monodram)
(bkz: mimodram)
(bkz: piscator tiyatrosu)
(bkz: sacma tiyatrosu)
(bkz: proleter devrimci tiyatro)
(bkz: siyahi tiyatro)
(bkz: ronesans tiyatrosu)
(bkz: romantik tiyatro)
(bkz: surgun tiyatrosu)
(bkz: tarihsel komedya)
(bkz: uc birlik kurami)
(bkz: soti)
(bkz: stanislavski sistemi)
(bkz: retorik)
(bkz: parcali komedya)
(bkz: dorduncu duvar)
(bkz: acikli komedya)

altın çağ ispanyol tiyatrosu sahne biçimi, avlu sahne.

1. dünya savaşı sonrasında, avrupa’da (dada merkezleri olarak zürich, berlin ve paris’te), dadacılık hareketi bağlamında yer alan tiyatro. kalıplaşmış egemen toplumsal yaşam değerlerine, görenekselleşmiş sığ burjuva sanat anlayışı ve düşünce tarzına karşı köktenci bir hareket olarak yer alan dadacı tiyatro, özellikle berlin’de güçlü siyasal-anarşist eğilim taşımış; paris’te gerçeküstücü sanat ve tiyatroöncülük etmiştir. 1915’te new york’ta (m. duchamp, f. picabia), 1916’da zürich’te (zürich-dada: cabaret voltaire; h. ball, h. arp, m. jonco, t. tzara) başlayan dadacı tiyatro etkinlikleri, başlıcalıkla, 1918’e kadar zürich’te, 1920’ye kadar berlin’de (berlin-dada: r. huelsenbeck, r. hausmann, g. grosz, w. mehring), 1923’e kadar da paris’te (paris-dada: t. tzara, a. breton) sürmüştür. her türlü estetik kuralcılıktan ve mantıksal çözümlerden bağımsız olarak, anlamsız olanı sanatın temeline koyan, biçimi ve dili yakın; ilkel, naiv, dolayımsız biçim ve dil ile kendiliğindenliğe dayanan dadacı tiyatro’nun başlıcalıkla "dada geceleri"nde gerçekleştirilen gösterileri, maskeli dansları, groteski, kukla kılıklı sahne giysilerini, kolaj sahne düzenini, kaba şiirli söylevleri ve gürültülü müziğini kapsar; doğrudan hareket edilen izleyiciyi sarsıntıya uğratmak ister. dadacı tiyatro oyunlarının örnekleri, t. tzara’nın ("göz", "kukla", "burun", "boyun" ve "kaş"ın oyun kişileri olarak yer aldığı gasherz (1922, gaz yürek), les aventures celestes de m. antipyrine (1920/21, m. antipyrine’in hayranlıkverici serüvenleri), ribemont- dessaignes’in l’ empereur de chine (1920, çin imparatoru), a. breton ve p. soupault’un c’il vous plait (1920, lütfen) adlı oyunları ile f. picabia ile m. duchamp’ın e. satie’nin müzik yazdığı ve gerçeküstücülerle kavgada dadacı tiyatro’nun bildirgesi haline gelen relache (1924) adlı, ballets suedoise’ca gerçekleştirilen baledir. dadacı tiyatro, avangart avrupa tiyatrosu üstünde, daha sonra da 1960’larda happening gösterileri üstünde etkili olmuştur.

kökence drama yazarı ve sahneye koyucu anlamına gelen dramaturg, lessing’in hamburgischer dramaturgie yapıtından sonra tiyatronun ortak yönetimcisi, edebi danışmanı ve sanat yöneticisi anlamında gelişmiştir. günümüzde dramaturg’un işlevleri (tiyatro kuramlarına bağlı olarak) çok çeşitlilik göstermektedir; bu işlevler şöyle sıralanabilir: oyun okumak ve oyun seçmek, oyun dağarcığı politikasını saptayarak araştırmalara dayalı bir oyun dağarcığı hazırlamak; oyunları çözümsel olarak incelemek, irdelemek, çevirmek, anlamını açığa kavuşturacak raporlar hazırlamak, oyunun yorumunu saptamak; sahneye koyucu ve sahne tasarımcısıyla işbirliği içinde oyunu sahneye hazırlayıp aktarmak; rol dağılımında, yardımcı malzeme sağlamada, metin çözümünde, oyunun gerçekleştirilmesine danışmanlık yapmak; tiyatronun genel eğitim etkinliğiyle ve oyun dağarıyla ilgili toplantılar, tartışma ve konuşmalar, seminerler ve kurslar düzenlemek; program dergisi yanısıra, gerekli yayınları üstlenmek; oyun yazarları ve yayınevleriyle ilişkileri işletmek; ilgili medyaları bilgilendirmek; tiyatroyu kamuoyuna karşı temsil etmek. dramaturg, uygulamalı dramaturji yürütebileceği gibi, yapımsal dramaturji de yürütebilir. drama edebiyatı ve estetik kuramların incelenmesi, oyun planının hazırlanması, tiyatro politikasının saptanması, vb. uygulamalı dramaturji çalışmalarına girer. yapımsal dramaturji, başlıcalıkla brecht’in dramaturg anlayışıyla önem kazanmıştır; oyunlarının sahnelenmesini dramaturjik çalışmayla içiçe yürüten brecht, uygulamalı dramaturji ile yapımsal dramaturjiyi birleştirmiş, tiyatronun toplumsal işlevi ile estetik değerini bütünleştirmeye çalışmıştır. bütün sahne sanatçılarının katılımıyla gerçekleştirilen sahneleme anlayışı, günümüzde, yapımsal dramaturjinin başlıca özelliğini, dramaturg’un yaratıcı işlevini ortaya koymaktadır.

nazi döneminde, gettolarda uygulanan tiyatro etkinlikleri. örneğin, polonya gettolarında üç tip tiyatro etkinliği gelişmişti: kabare, gece kulübü ve cafe revüleri tarzında gerçekleştirilen küçük sahneli tiyatro; eğitim amaçlı, başlıcalıkla da ulusal yahudi kimliğini koruyucu çocuk tiyatrosu; yahudi temaları ve dilini işleyen ve savaş öncesi tiyatro geleneklerini izleyen özel tiyatro etkinlikleri. "ari" yazarların yasak olduğu getto tiyatrosu, temel bir açmaz yaşıyordu; bir yanda, sanat yapma yoluyla kendini gerçekleştirme, insanlaşma; öte yanda, nazilerin insanlıktan çıkarma politikasına uyma, insani kimliği yitirme. nazi terörünün hem nedeni, hem de sonucunu oluşturan bu açmaz, getto tiyatrosu’nun ana özelliği olmuştur. getto tiyatrosu günümüzde oyunlara da konu olmuştur.

1909’da italya’da f. t. marinetti’nin le feturisme adlı bildirgesinin yayınlanmasıyla temellendirilen fütürizm akımına bağlı tiyatro. teknolojinin fetiş özelliğini yücelten; sürekli devinim imgesiyle, dinanizm ve mekanizmle özdeşleşme düşüncesinden yola çıkan fütürizm, sanatı sanat-eylem haline getirmeye, yaşamla içiçe kılmaya çalışır; sanatın akıldışçılığı, mantık dışını, serüvenciliğe ve savaşı yüceltmesi gerektiğine inanır. savaşı "dünyayı temizleyecek biricik şey" olarak, güzelliği de yalnızca savaşta gören fütürizm, zamanın akışından, tarihten kopmak olarak kendiliğindeliği, çağdaş yaşamın yeniden kurgulanması, "çökmüş insan psikolojisi"nin yerine "maddeyle lirik büyülenme"yi geçirmek ister. kendi tiyatro biçimi ve tüm klasik tiyatro kültürüne almaşık olarak varyeteyi gösteren fütürist tiyatro, mekanik tiyatro biçimi olarak, sirk ve kabare tekniklerini, ışık ve şok etmenlerini, fotomontajı, mekanik baleyi, gürültü müziğini, anlamdan yoksun soyut şiir okumayı içerir. fütürist tiyatro’ya göre, birbirinden kopuk ritimlerin içiçe geçmesi, hız ve dönüşümün sentetik birleşimi, yaşama egemen yasaları en iyi biçimde çizebilecekti; "gerçek fütürist ruha uygun gösteri ve anlatım biçimleri" bunlardı. "tümden yaratma boşluğuna dinamik sıçrama" olarak sahne, "mantık dışı" ve "gerçek dışı" biçimlendirilecekti; tüm geçmiş drama biçimlerinin sözel yapısından özgürleşerek "mantık dışı tartışma"ya yer verilecekti; sahne tasarımında devrim yapılarak "çok boyutlu fütürist uzay sahne" kurulacak, plastik ışıklama uygulanacaktı. fütürist tiyatro’nun temel savları çeşitli fütürist bildirilerde ortaya konmuştur.

köktenci bir sokak tiyatrosu; goşist bir uyarma ve propaganda tiyatrosu biçimi; kent gerilla hareketlerine bağlı bir eylem tiyatrosu. kavram olarak vietnam halkının kurtuluş savaşımı stratejisini tiyatroya taşıyan gerilla tiyatrosu, 1970’lerde başlıcalıkla abd ve latin amerika’da görülmüştür. fanatik kent gerillası eyleminin tiyatroda yansıması ve anlatım biçimi olan ve gündelik yaşamın terörleştirilerek dramatik bir nitelik kazandırılmasına dayanan gerilla tiyatrosu, oyun yeri olarak kenti içinde herhangi bir yeri seçer; kendiliğindenci yöntemlerle, o anda varolan iktidar baskısı ve sömürüsünü ortaya çıkarmak, ona karşı o anda tavır alınmasını ister. gerilla tiyatrosu’nun amacı, kentli halka içinde yaşanan düzenin gerçek siyasal sömürücü yüzünü ve halkın buna nasıl ister istemez uyduğunu halkın kendisini de olayın içine doğrudan katarak göstermeye; halkın emperyalist savaşlar karşısındaki vurdumduymazlığını, ayılmazlığını sarsmaya çalışır. abd’de yippie, latin amerika’da tupamaros, gerilla tiyatrosu’nun örnekleridir.

sahne tasarımcısı robert wilson’un imgelere dayanan, sahne plastiği ve ışık anlayışıyla gelişen oyun düzeni biçemine verilen ad.

tek kişilik oyun.